Chanca Piedra

Opis rośliny:
Ta dziko rosnąca, niewielka roślina zielna o wysokości 30–60 cm występuje głównie w miejscach zacienionych. Korzeń ma duży i rozgałęziony. Łodygę wzniesioną, nieznacznie rozgałęzioną, a boczne, 5–10-cm pędy w pozycji poziomej. Liście obficie porastające niewielką łodygę są krótkoogonkowe, gładkie, mają kształt eliptyczny i są jaśniejsze na spodniej stronie blaszki liściowej. Ułożone są naprzeciwlegle, po dwa po każdej stronie gałązki, w ten sposób tworząc jakby duży liść złożony. Kwiaty chanca piedra są pojedyncze, niewielkie, siedzące, usadowione w kącie każdej pary liści. Działki kielicha mają w kolorze białawym lub żółtawym, z podłużną zieloną „rysą”. Owoce są okrągłymi, nieco spłaszczonymi jagodami o średnicy 2–3 mm, złożonymi z trzech komór, w których znajdują się trójsegmentowe, pomarszczone nasiona.

Występowanie:
Roślina rośnie dziko w lasach Ameryki od Teksasu po północne tereny Argentyny. W Peru obecna jest w całej strefie tropikalnej. Spotkać ją można do wysokości 3000 m n.p.m. Inne tropikalne rejony świata, gdzie występuje to Bahamy, Indie i Chiny.

Surowiec leczniczy:
Cała nadziemna część rośliny – ziele, rzadko korzeń.

Skład chemiczny:
Lignany (filantyna, filiniruryna, filtetralina, hypofilantyna, lintetralina, nirantyna, nirfilina, nirtetralina, niruryna, nirurynteina i in.), terpeny (cymen, limonen, octan lupeolu i lepeolu), flawonoidy (astragalina, fisetynglukozyd, nirurynetyna, kwercytyna, kwercytryna, izokwercytryna, rutyna i in.), tłuszcze (kwas rycynolowy, linolowy, linolenowy), benzoidy (filester, metylosalicylan), alkaloidy (entnorsekurynina, filantyna, filokryzyna, norsekurynina, 4-metoksynorsekurynina), steroidy (β-sitosterol, 24-izopropylocholesterol, estradiol), alkany (triacontan-1- al, triacontan-1-ol), taniny, saponiny, witamina C.

Zastosowanie:
Napar z nadziemnych części rośliny przyjmowany doustnie wykazuje aktywność przeciwbakteryjną (także przeciwko Staphylococcus aureus, Pasteurella pestis) i przeciwzapalną. Zmiażdżona roślina zmieszana z kleikiem ryżowym stosowana na skórę wykazuje podobne działanie. W celu przyspieszenia bliznowacenia ran na skórze miejscowo stosuje się sok z rośliny. Plemiona andyjskie stosowały go też w połączeniu z olejem rycynowym do leczenia stanów zapalnych oczu. Działanie przeciwzapalne surowca wykorzystuje się jednak przede wszystkim pomocniczo w leczeniu stanów zapalnych pęcherza moczowego, infekcji skóry (także sproszkowaną roślinę) oraz schorzeń bakteryjnych przewodu pokarmowego. Działanie na układ pokarmowy związane jest też z właściwościami regulującymi trawienie, tonizującymi, wiatropędnymi, przeczyszczającymi oraz zwalczającymi pasożyty jelitowe. Ze względu na działanie moczopędne i zapobiegające tworzeniu się kamieni nerkowych preparaty z chanca piedra stosuje się w zapobieganiu kamicy nerkowej. Podobnie można je stosować w schorzeniach wątroby i woreczka żółciowego, łącznie ze stanami związanymi z tworzeniem się kamieni żółciowych. Właściwości ochronne na wątrobę przypisuje się phyllantynie i hypophyllantynie. Odwar i napar z ziela oraz korzenia stosowany jest z dobrym skutkiem w przypadku żółtaczki typu B, co potwierdza przeciwwirusowe działanie surowca. Sugeruje to również możliwość zastosowania w przyszłości chanca piedra w leczeniu AIDS. Podawanie naparów sporządzonych z niej może opóźniać powstawanie guzów, tak więc przewiduje się swoiste działanie antyrakowe. Napar z ziela stosuje się również pomocniczo w leczeniu cukrzycy, a skuteczność tego działania potwierdziły badania kliniczne. Rozdrobnioną w mleku roślinę poleca się spożywać karmiącym kobietom, aby zwiększyć ilość pokarmu. Wspomina się też o efekcie wywołującym miesiączkę. Wyniki badań wskazują na przeciwskurczowe działanie alkaloidów zawartych w Phyllanthus niruri, co może być wykorzystane w terapii pomocniczej kolek wątrobowych i nerkowych. Jednocześnie nie stwierdzono działania toksycznego preparatów sporządzonych z chanca piedra.

---