Chanca Piedra

Chanca piedra. Rezultaty badań jej potencjału leczniczego.

Chanca piedra (Phyllanthus niruri) nie jest rośliną dużą. Osiąga wysokość do 40 cm. To jednoroczna bylina, której naturalnym środowiskiem są tropiki Amazonii. Rośnie także na wyspach Bahama oraz w południowych regionach Indii i Chin. Jednak najbardziej wartościowa (choćby ze względu na skład gleby, na której rośnie) jest ta pochodząca z Amazonii.
Chanca piedra posiada ogromny leczniczy potencjał, a co najważniejsze została bardzo dokładnie i skrupulatnie zbadana przez biochemików, których zainteresowaniem cieszyła się od lat. Dziś ilość publikacji naukowych liczyć można śmiało w setkach, jeśli nawet nie w tysiącach.
Cały rodzaj Phyllanthus liczy sobie ponad 600 odmian – w tym drzewka i krzewy. Wśród nich zwłaszcza Phyllanthus amarus i Phyllanthus sellowianus bywają często mylone z chanca piedra. Nawet przez naukowców. Dlatego też w roku 1990 przeprowadzono reklasyfikację rodzaju Phyllanthus, w następstwie której P. amarus został zaszeregowany jako typ P. niruri.

Łamacz kamieni i nie tylko...
Chanca piedra to nazwa hiszpańska – łatwo ją przetłumaczyć jako @łamacz kamieni" – którą roślina zawdzięcza niezwykłej wręcz skuteczności w eliminowaniu kamieni nerkowych i żółciowych. Ale amazońscy Indianie stosowali tę roślinę także przy innych schorzeniach i dolegliwościach, takich jak kolka, malaria, cukrzyca, dyzenteria, grypa, rak, gorączka, dyspepsja, żółtaczka czy choroby weneryczne. Roślina od zawsze była też stosowana jako środek przeciwbólowy.
Pierwsze poważne badania naukowe, zrazu dotyczące składu chemicznego i właściwości farmakologicznych wykonano już na początku lat 60. Okazało się, że chanca piedra jest bogatym źródłem składników aktywnych, a do najważniejszych z nich należą: glikozydy, flawonoidy, alkaloidy, astragalina, brewifolina, kwasy karboksylowe, korylagina, gallokatechiny, geranina, niruryna, niruretyna, rutyna, niruryzydy, filantyna, saponiny i wiele innych substancji. Czy można się więc dziwić, że szybko wdrożono badania kliniczne?

Badania kliniczne
Na początek oczywiście należało ocenić klinicznie tradycyjne zastosowanie chanca piedra jako środka eliminującego kamienie żółciowe i nerkowe. W Akademii Medycznej w Sao Paulo przez 3 miesięce podawano szczurom herbatkę przygotowywaną z chanca piedra i zauważono, że znacznie przyspiesza ona wydalanie kamieni z moczem. Badania te powtórzono także na ludziach i efekt był taki sam. Działo się to w roku 1990 i od tego czasu chanca piedra jest obecna w brazylijskich aptekach jako lek przeciwko kamicy. W tym samym czasie badania in vitro wykazały, że ekstrakt z chanca piedra skutecznie przeciwdziała formowaniu się kamieni nerkowych. W kilka lat później przeprowadzono podobne badania in vivo, i to kilkakrotnie. Efekt był ten sam. Ale nie tylko Brazylijczycy badali działanie chanca piedra. W 1990 roku fascynujące wieści dotarły z Niemiec. Otóż dr Wolfram Wiemann z Norymbergi podawał 100 pacjentom z kamicą nerkową chanca piedra, przywieziony z Peru i w ciągu 1–2 tygodni osiągnął 94 procentową skuteczność! Zbadano klinicznie także działanie rośliny w chorobie nadciśnieniowej. Po raz pierwszy jej właściwości hipotensyjne stwierdzono w 1952 roku. Ale dopiero w 1995 roku hinduscy naukowcy podając pacjentom cierpiącym na nadciśnienie sproszkowaną roślinę w kapsułkach. Zauważyli wówczas znaczne obniżenie ciśnienia, zwiększenie objętości moczu i wydalania sodu. Ów efekt diuretyczny chanca piedra zanotowano zresztą już w 1929 roku w Indiach.
Jako sensacyjne określono wyniki kolejnych badań, dokonanych przez naukowców w Brazylii. Skoncentrowali się oni na działaniu przeciwbólowym chanca piedra. Do tej pory opublikowano 6 raportów z tych badań. Pierwsze trzy opisują silne działanie przeciwbólowe ekstraktu z chanca piedry podawanej w przypadku sześciu różnych sztucznie wywołanych u myszy modeli bólu. Ostatecznie wyizolowana w tych badaniach substancja zwaną geraniną, okazała się siedem razy silniejszym środkiem przeciwbólowym niż aspiryna czy acetaminophen. Kolejne dwa raporty dotyczyły zdolności geraniny do inhibicji niektórych procesów neurotransmisyjnych przesyłających sygnały bólu do mózgu. W odróżnieniu od aspiryny, mogącej uszkodzić błonę śluzową żołądka (co może prowadzić do wrzodów żołądka), geranina osłania przewód pokarmowy i posiada właściwości przeciwwrzodowe.
Najważniejsze jednak badania dotyczyły działania chanca piedra na wątrobę. Otóż dwóm nowym odkrytym w roślinie substancjom phyllantynie i hipophyllantynie przypisano działanie chroniące wątrobę przed uszkodzeniami powodowanymi przez alkohol. Inne, dodatkowe badania ujawniły ochronne i detoksyfikujące działanie ekstraktów chanca piedra u dzieci chorych na żółtaczkę i zapalenie wątroby. Tyle z wniosły do medycyny brazylijskie badania chanca piedra. Naukowcy brytyjscy udowodnili zaś, że u dzieci leczonych z ostrego zapalenia wątroby wyciągiem z chanca piedra już po pięciu dniach wątroba zaczyna funkcjonować normalnie! Niedawne badania zaś dowiodły, że myszy z zaindukowanym rakiem wątroby, którym podaje się chanca piedra, żyją o 19 tygodni dłużej, niż te z grupy kontrolnej. Takie wnioski musiały nakłonić naukowców do badań nad wpływem chanca piedra na wirusa B powodującego zapalenie wątroby.
Zarówno badania na zwierzętach, jak i na ludziach wskazują, że chanca piedra może ochraniać wątrobę, nawet podczas wirusowego jej zapalenia. Ma bowiem właściwości antywirusowe, potwierdzone w badaniach in vitro i in vivo.
Powszechnie wiadomo, że WZW typu B oraz C to główna przyczyna pierwotnego raka wątroby. WZW B i C uważane jest przy tym za 100 razy bardziej zaraźliwą chorobę niż HIV. Porównanie takie jest o tyle na miejscu, że choroby przenoszą się w podobny sposób. Statystyki przy tym są alarmujące. Szacuje się, że ok. 400 milionów ludzi na świecie jest nosicielami wirusa B. U większości z nich w końcu wirus spowoduje raka wątroby lub marskość. Kiedy więc dr Baruch S. Blumberg, laureat Nagrody Nobla z 1976 roku (za odkrycie antygenu WZW typu B) ogłosił w 1988, że chanca piedra może likwidować wirusa B u nosicieli, w środowisku lekarskim zawrzało.
Pierwsze badania z ekstraktem chanca piedra wykazały zanik antygenu B u 22 z 37 pacjentów w ciągu zaledwie 30 dni, i do chwili opublikowania wyników badań (9 miesięcy później) pacjenci ci pozostawali @czyści". W tym czasie Blumberg pracował w Filadelfii w Fox Chase Cancer Center i to właśnie on oraz Pinayur S. Venkateswaran i Irving Millman złożyli dwa wnioski patentowe dotyczące możliwości leczenia WZW typu B i właściwości antywirusowych chanca piedra. Jeden z tych patentów zakładał że przeciwwirusowe właściwości ekstraktów częściowo osiągano poprzez silną inhibicję odwróconej transkryptazy, co czyniło proces ekstrakcji bardzo skomplikowanym. Na tyle skomplikowanym, że nie warto go tu opisywać. Niestety, cała dokumentacja patentowa dowodziła niezbicie, że naukowcy nie wiedzą dokładnie jakie to aktywne składniki gotowego ekstraktu odpowiadają za skuteczność przeciwwirusową, w związku z czym badania przerwano.
Mniej więcej w tym samym czasie grupa naukowców z Nowej Zelandii przygotowała specjalny wyciąg standaryzowany pod względem zawartości geraniny i zaczęła badania, które niestety przerwano z powodu braku zainteresowania publikacją mało zachęcającego raportu wstępnego.
Cały czas trwały jednak badania w Chinach z prostym ekstraktem wodnym i sproszkowaną rośliną. Ich rezultaty zostały opublikowane w latach 1994 i 1995. W najciekawszym rozdziale chińscy naukowcy porównują 30 pacjentów z WZW typu B leczonych ekstraktem z chanca piedra z 25 pacjentami leczonymi interferonem. Badania trwały 3 miesiące. W obu grupach wykazano 83-procentową wyleczalność, ale w grupie przyjmującej chanca wyższy był poziom normalizacji enzymów wątrobowych i lepszy poziom funkcjonowania wątroby. W 2003 roku Chińczycy opublikowali jeszcze jeden raport, w którym działanie chanka przypisali 4 głównym substancjom aktywnym zawartym w wyciągu.
Ale wróćmy do Europy. Cochrane Hepato-Biliary Research Group w Kopenhadze przestudiowała wszystkie dotychczasowe wyniki badań klinicznych dotyczących WZW i opublikowała własny raport, w którym twierdzi, że Phyllanthus działa na wirusa WZW podobnie jak interferon, a jest skuteczniejszy od innych preparatów ziołowych, zwłaszcza gdy idzie o normalizację enzymów wątrobowych.

Co dalej?
Chanca z pewnością jest doskonałym przykładem skutecznej rośliny leczniczej. Dopóki jednak któremuś z gigantów farmaceutycznych nie uda się wyprodukować substancji syntetycznej posiadającej te same właściwości, a nadającej się do opatentowania, chanca piedra pozostanie zalecanym przez lekarzy fitoterapeutów mało znanym lekiem. Zwyczajnych wyciągów roślinnych nie da się opatentować, wobec czego nie ma sensu prowadzić kosztownych badań, które się nigdy nie zwrócą. Może to i dobrze? Nam śmiertelnikom pozostanie korzystanie z tego, co przygotowała dla nas Matka Natura w czystej postaci. A tysiącletnia historia leczniczego zastosowania tej i innych fantastycznych roślin leczniczych najlepiej świadczy o ich skuteczności. Niezależnie od tego, czy to się podoba koncernom farmaceutycznym, czy nie.

Jacek Godek

Bibliografia:

1. Row, L.R. et al., 1966 Tetrahedron 22: 2899–2908
2. Calixto JB, 1984 Antispasmodic effects of an alkaloid extracted from Phyllanthus sellowianus: a comparativestudy with papaverine. Braz J Med Biol Res 17(3-4), 313–321
3. Syamasundar KV, 1985 Antihepatotoxic principles of Phyllanthus niruri herbs. J Ethnopharmacol 14(1), 41–44 (1985)
4. Shimizu M, 1989 Studies on aldose reductase inhibitors from natural products. II. Active components of a Paraguayan crude drug @Para-parai mi", Phyllanthus niruri. Chem Pharm Bull (Tokyo) 37(9), 2531–2532 (1989)
5. Ueno H, 1988 Chemical and pharmaceutical studies on medicinal plants in Paraguay. Geraniin, an angiotensin-converting enzyme inhibitor from @paraparai mi", Phyllanthus niruri. J Nat Prod 51(2), 357–359 (1988)
6. Santos AR, 1994 Analgesic effects of callus culture extracts from selected species of Phyllanthus in mice. J Pharm Pharmacol 46(9), 755-759 (1994) and Santos AR, 1995 Analysis of the mechanisms underlying the antinociceptive effect of the extracts of plants from the genus Phyllanthus. Gen Pharmacol 26(7), 1499–1506 (1995) Ramanan, M.V. and Sainani, G.S. Punjab Med. J. 10, 667 (1961).
7. Srividya N, 1995 Diuretic, hypotensive and hypoglycaemic effect of Phyllanthus amarus. Indian J Exp Biol 33(11), 861–864 (1995)
8. Dixit, S.P. and Achar, M.P. J. Natl. Integ. Med. Assoc. 25 (8), 269 (1983).
9. Thyagarajan SP, 1982 In vitro inactivation of HBsAg by Eclipta alba Hassk and Phyllanthus niruri Linn. Indian J Med Res 76, 124–130 (1982) Effects of an extract from Phyllanthus niruri on hepatitis B and woodchuck hepatitis viruses: in vitro and in vivo studies. Proc Natl Acad Sci USA 84(1), 274–278 (1987)
10. Wang MX, 1994 Efficacy of Phyllanthus spp. in treating patients with chronic hepatitis B Chung Kuo Chung Yao Tsa Chih 19(12), 750–751 (1994)
11. Yeh, S.F., et al., 1993. Effect of an Extract from Phyllanthus amarus on Hepatitis B Surface Antigen Gene Expression in Human Hepatoma Cells. Antiviral Research 20(1993): 185–92
12. Mehrotra R, 1990 In vitro studies on the effect of certain natural products against hepatitis B virus. Indian J Med Res 92, 133–138 (1990)
13. Venkateswaran, et al. Composition, pharmaceutical preparation and method for treating viral hepatitis, United States Patent 4,673,575, June 16, 1987
14. Venkateswaran , et al. Method of treating retrovirus infection, United States Patent 4,937,074, June 26, 1990

---