Tahuari

Opis rośliny:
Tahuari to drzewo osiągające 30 m wysokości i nawet 3 m średnicy. Kora pnia jest szorstka, miejscami popękana, zielono-szarobrązowa, a od wewnątrz miękka, słodkawa w smaku, kremowożółta. Drewno jest twarde, zwarte, z jasnożółtymi plamkami (tam gromadzi się żółty barwnik – lapachol), bardzo trwałe. Długoogonkowe liście 11–15 cm długości i 3–5 cm szerokości są złożone, dłoniaste, pięcio- do siedmiolistkowe, całobrzegie, o kształcie eliptycznojajowatym, koloru od zielonkawobrązowego do brązowobordowego. Są połyskliwe, z pofałdowaną powierzchnią. Kwiatostan szczytowy z kwiatami o kielichach barwy żółtozłotej, czasem białej lub fioletowawej, kształtu dzwonkowatego. Owoc podłużnojajowaty o długości do 12–60 cm i średnicy 2,4 cm. Nasiona szarobrązowe, oskrzydlone, dzięki czemu mogą być rozsiewane przez wiatr.

Występowanie:
Amazonia z jej tropikalnym klimatem i opadami w granicach 3000 mm rocznie jest siedliskiem tego gatunku. Jego stanowiska spotyka się do wysokości 800 m n.p.m. Rośnie na terenach pagórkowatych z dala od miejsc zalewanych wodą, często też zamieszkanych (pastwiska, obejścia gospodarstw) głównie w Peru, Kolumbii, Boliwii, Gujanie i Brazylii.

Surowiec leczniczy:
Cała roślina, a przede wszystkim kora, liście i kwiaty.

Skład chemiczny:
Jest bardzo bogaty, o czym świadczy lista substancji aktywnych w nim zidentyfikowanych. Są wśród nich alkaloidy, dehydro-α-lapachon, dehydroizolapachon, katechiny, steroidy, fenole proste, flawony, flawonole, flawonony, heterozydy cyjanogenne, saponiny, trójterpeny, ksantyna, antrachinon, β-sitosterol, β-karoten, kwas chryzofanowy, kwas askorbinowy, niacyna, ryboflawina, tiamina liczne makro- i mikroelementy (Cr, Mn, P, Mg, Fe, Zn, Si, K, Sn, Ca) oraz żywica. Za substancję decydującą o właściwościach przeciwnowotworowych tego surowca uważa się lapachol. Ta pochodna naftochinonu, odpowiedzialna również za żółtą barwę rośliny, już w latach 60. była przedmiotem badań klinicznych. Prowadzono też próby otrzymywania lapacholu z hodowli tkankowych.

Zastosowanie:
Wśród postaci leku uzyskiwanych z omawianego surowca wymienia się odwary i napary z kory, sok z rośliny, syrop z kwiatów, jak również okłady z kory. Bronchit, grypa i koklusz są wskazaniem do pomocniczego stosowania odwarów z kory drzewa oraz syropu z jego kwiatów. Sok otrzymany z liści posiada właściwości antybiotyczne i przeciwpierwotniakowe, stąd jego zastosowanie w leczeniu febry, malarii, leiszmanioz oraz chorób wenerycznych. Przeciwzapalne właściwości surowca wykorzystuje się we wspomaganiu leczenia reumatyzmu, stanów zapalnych wątroby, dróg moczowych i układu oddechowego. Odwary z kory pije się w celu uregulowania funkcji przewodu pokarmowego w przypadku występowania kamieni żółciowych, wzdęć, cukrzycy czy wrzodów żołądka. Wspomniane wyżej odwary z kory drzewa stosuje się również na stłuczenia oraz w przypadku ukąszenia przez węża. Ostatnio wspomina się o zastosowaniu wyciągów z kory w leczeniu guzów i nowotworów.

---